Һәйкәлне юк итү нияте юк

Уфада Башкортстанның төп символы булып саналган Салават Юлаев һәйкәлен реставрацияләүгә әзерләнәләр. Скульптор Сосланбәк Тавасиев тарафыннан 1967 елда ясалган әлеге монумент 10 метрлы чуен ат сыныннан гыйбарәт, аның авырлыгы 40 тонна чамасы.

2024 елның 14 октябрендә Башкультнаследие федераль әһәмияттәге мәдәни мирас объектын саклау буенча эшләр башкаруга документациягә дәүләт тарихи-мәдәни экспертизасы нәтиҗәләре буенча актны бастырып чыгарды. Документны Казанның «ТСНРУ» җәмгыяте эшләде, экспертизаны Санкт-Петербургның «С. П. Бург и партнеры» җәмгыяте хезмәткәрләре үткәрде. Алардан күренгәнчә, монумент авария хәлендә һәм җентекле реставрациягә мохтаҗ. Скульптурада кою элементларының аерымлыгы бар, нәтиҗәдә ярыклар һәм металл коррозиясе барлыкка килгән. Постаментның үзендә чатнаган плитәләр, киселгән фрагментлар, масштаблы ышкылулар бар.

- Салават Юлаев һәйкәле белән эш бик катлаулы булачак, - дип җавап бирде Радий Хәбиров. - Һәйкәл шартлы рәвештә авария алды хәлендә, бу күп тикшерүне һәм җитди реставрацияне таләп итә. Төп проблемалар һәйкәл эчендәге корыч конструкцияләрнең коррозиясе, бигрәк тә атның арткы аякларында, шулай ук күп катлы буяуның югалуы белән бәйле. Постамент үзе дә начар хәлдә. Уңышлы торгызу өчен һәйкәлнең яраксыз хәлгә килгән кайбер өлешләрен алыштырырга кирәк. Хәзерге вакытта реставрация проектын эшләү өчен подряд оешмасы ялланды, Реставрация процессы һәм аның җирле халык өчен әһәмияте турында фикер алышу өчен җәмәгатьчелек белән өстәмә чаралар һәм очрашулар үткәрү планлаштырыла.
Шулай итеп, атка атланган җайдак скульптурасының үзен генә түгел, ә һәйкәл һәм хәтта ел саен елга ягына хәрәкәт итә торган курган торган пьедесталны да ремонтлауны таләп итә. Ремонт белән сузу бөтен һәйкәлнең җимерелү куркынычы белән тәмамланырга мөмкин.

«Туры элемтә» дә Республика Башлыгы белдерүенчә, бүген проект федераль эксперт комиссиясенең уңай бәяләмәсен алган. Эшне башлау өчен барлык документлар да әзер. Халыкка эш процессын сөйләячәкләр һәм аңлатачаклар. Һәйкәлнең кайбер детальләрен тулысынча алмаштырырга кирәк булачак. Киләсе елда республика бюджетыннан реконструкцияне башлау өчен акча бүленәчәк һәм эшләргә старт биреләчәк. Реставрация эшләре башта уйланылганча тугыз ай түгел, ә ел ярым чамасы вакыт алачак дип көтелә.

“Һәйкәлне сүтәчәкләр, ләкин соңыннан урынына кайтарачаклар, һәйкәлне юк итү нияте юк", - дип ассызыклады Башкортстан Башлыгы.

Һәйкәлләрне реставрацияләүне милли үзаңны һәм тарихи дәвамлылыкны саклауга ярдәм итә торган киләчәккә инвестицияләр белән чагыштырып була. Ул монументның беренчел кыяфәтен һәм тарихи статусын кайтарырга мөмкинлек бирә, аның республика символы буларак ролен ассызыклый.

Илгиз Харисов, муниципаль Борай районы башкортлары корылтае
башкарма комитеты рәисе:
– Һичшиксез, Салават Юлаев – республика халкы өчен милләтенең асыл улы гына түгел, батырлык һәм ватанпәрвәрлек үрнәге дә. «Туры элемтә»дә бу сорауның күтәрелүе моны дәлилли. Аңа куелган һәйкәлне реставрацияләү мәсьәләсе дә күпләрне борчый. Әмма табигатьтә мәңгелек бернәрсә дә юк. Һәйкәл дә төзекләндерү таләп итә. Һәм ул төзекләндерү эшләрен махсус цехта башкару сыйфат ягыннан гына түгел, вакыт ягыннан да күпкә отышлырак. Тагын шунысы: һәйкәл урыныннан вакытлыча алынса да, ул Уфабызның матурлыгы, республиканың горурлыгы булуыннан туктамый. Безгә төзекләнгән, яңартылган, Сосланбәк Тавасиевның иң яхшы эшләренең берсе булган Салават Юлаевны сабырлык белән көтәсе генә кала.

Лира ЮРАСОВА әзерләде.

Фото Эльмира Хәйруллинаның шәхси архивыннан